والدینی که ناآگاهانه، کودکآزاری میکنند
ماهرخ غلامحسین پور
داغ کردن و سوزاندن نقاط مختلفی از بدن یک کودک، به تصور خارج کردن جن و ارواح خبیثه از کالبد او: هفته گذشته پایگاه خبری «رکنا» از یک کودکآزاری عجیب در مشهد پرده برداشت.
کودک دو ساله مشهدی که به تصور وجود جن و ارواح خبیثه، با رضایت والدین و از طریق پدر و مادر و یک رمال و جنگیر، به شکل عجیبی آزار دیده و آثار زخمهای متعدد بر بدنش باقی مانده بود، سوژه پروندهای در کلانتری ۲۴ مشهد شد.
داستان این کودک چه بود؟
مرد میانسال مضطربی با دیدن زخم ها و آثار سوختگی متعدد بر تن نوه دو ساله اش به کلانتری ۲۴ مشهد مراجعه کرده و خبر از اعمال خشونت و آزار نوه اش می دهد:
«با دخترم و دامادم همسایه هستیم. از مدتی قبل رفتارهای مشکوکی از دختر و دامادم میدیدم. رفت وآمدهایشان به شهرستان زیاده شده بود و این مسئله هرروز شک و تردید مرا بیشتر میکرد. یک روز متوجه آثار سوختگی روی دست نوه دوسالهام شدم. با بررسی این زخم از بچه پرسیدم چرا دستت این طوری شده که او به من گفت به زغال داغ دست زده است.
حرفهایش برایم باورکردنی نبود.» پدربزرگ ادمه میدهد: «بچه را به خانه بردم و آثار زخمهای دیگری نیز روی شکم، زیر بغل، پشتگوش و روی هر دو پایش دیدم. دنیا روی سرم خراب شده بود.
از طرفی به دختر و دامادم اعتماد دارم که اهل هیچ خلافی نیستند و موادمخدر هم مصرف نمیکنند. با حساسیت بیشتری موضوع را پیگیری کردم و فهمیدم آنها با یک رمال شیاد در شهرستان آشنا شدهاند. رمال به آنها گفته جن وارد بدن نوهام شده و به خاطر اینکه جن را از بدن کودک خارج کنند، باید هر دستوری که او میدهد، با پرداخت هزینهای که میگوید، انجام دهند. متاسفانه دختر سادهلوح و دامادم از روی نگرانی برای فرزند خود بنا به خواسته رمال، مبالغی پول به این فرد شیاد داده و بدن طفل بیگناه را در چند نقطه داغ کردهاند.»
خودکامگی والدین، عامل اصلی کودکآزاری
حجم بالایی از کودکآزاریها را والدین انجام میدهند. آنها خانه امنی را که باید برای کودکشان بسازند، بر پایه تربیت غلط، بی توجهی قانون و توجه عرف به خودکامگی والدین، ناامن میکنند.
حسین رئیسی ، حقوقدان در این مورد به خانه امن میگوید: «مهمترین عاملی که در جامعه دیکتاتوری منجر به بروز خشونت بر علیه کودکان میشود، خودکامگی والدین و حقوق نامحدود آنهاست، حقوقی که ساختار جامعه برای آنها در نظر گرفته است.»
به گفته او در چنین جامعهای اختیارات بسیار ویژهای برای والدین در نظر گرفته شده است، اختیارات نامحدودی که ناشی از فرهنگ است. اختیاراتی که حقوق مدرن تلاش میکند به سمت محدود کردن آن و محدود کردن این خودکامگی برود.
کودکآزاری در ایران و در خراسان به موارد گزارش شده توسط رسانههای داخلی محدود نمی شود. کارشناس مرکز مداخله و اورژانس اجتماعی بهزیستی خراسان جنوبی در گفت و گو با ایسنا در مورد کودکآزاری در این استان کشور گفته است که قریب به هشتاد درصد کودکآزاری های گزارش شده توسط والدین انجام میشود.
معظمه حسن پور به مداخله و همراهی مردمی اشاره کرده که در صورت مشاهده کودکآزاری، میتوانند کودکی را نجات دهند: «اگر کودکی مورد آزار و اذیت والدین قرار بگیرد و همه مردم این جرأت را پیدا کنند که بعد از مشاهده هرشکل کودکآزاری، آن را به مراکزاورژانس اجتماعی گزارش کنند، شاید دیگر کمتر شاهد اینگونه موارد باشیم. »
مردم با موارد کودکآزاری فعالانه برخورد کنند
خوشبختانه قانون جدید حمایت از کودکان بیسرپرست یا بد سرپرست ، امکان مداخله مردم، سازمان های فعال غیر دولتی مدافع حقوق کودک، همسایگان و سایر اعضای خانواده را بیش از قانون گذشته، فراهم کرده است.
محمد مصطفایی حقوقدان و کنشگر اجتماعی در این باره به خانه امن می گوید: « در ایران مواد قانونی برای حمایت از کودکان بدسرپرست و کودکانی که بیم خشونت بر آنها میرود، وجود دارد. اما مشکل اساسی، مواردی مثل اجرای این قانونها و ضمانت اجرایی کردن مقرراتی است که در رابطه با این قبیل کودکان وضع شدهاند.»
به گفته این حقوقدان: خوشبختانه با توجه به قانون جدید حمایت از کودکان بیسرپرست یا بد سرپرست، از میزان مالکیت والدین کاسته شده و در صورت مشاهده کودکآزاری، امکان مداخله سازمان ها و کنشگران اجتماعی و شاهدان وجود دارد .
او به جای خالی دستگاه مستقلی که مدافع حقوق کودکان باشند اشاره می کند: شاید زمان آن باشد که سازمانهای فعال درحوزه حقوق کودکان در این مورد عمل کرده و در پی شناسایی کودکان در معرض خطر باشند و ببینند چه کودکانی سرپرستان بدی دارند و از نظر جسمی یا روحی و روانی ممکن است آسیب ببینند.
[در این باره بخوانید: ضرورت قانونگذاری برای مقابله با کودکآزاری ]
کودکآزاری به سبک خشونت عاطفی
رویا نخعی کارشناس روانشناسی و مشاور امور خانواده که در خصوص پرونده مرتبط با کودکان در یکی از استانهای جنوبی کشور با بهزیستی همکاری میکند معتقد است در بسیاری از موارد، آزار کودکان توسط والدین، بسیار زیر پوستی، ناپیدا اما در عین حال خطرناک است.
او به خانه امن میگوید: بسیاری از اشکال کودکآزاری توسط والدین، منجر به زیان و آسیب فیزیکی نشده و قابل رویت نیستند. در موارد بسیاری حتی کودکان قربانی، هدف اصلی خشونت اعمال شده نیستند بلکه به خودی خود در یک محیط سرشار از آزار قرار می گیرند.
این کارشناس به یکی از پروندههایی اشاره می کند که چندی پیش برای مشاوره و راهنمایی والدین به او ارجاع شده: «پسر بچه به شدت ترس خورده بود. هفت ساله و کاملا آشفته. همسایه آنها به اورژانس اجتماعی گزارش داده بود که صدای فریاد و ضجه های آشفته کننده پسرک به گوش میرسد. آنها به محل مراجعه کرده بودند. پسر بچه هفت ساله معاینه شده بود ولی هیچ اثری از خشونت فیزیکی وجود نداشت. اما شرایط قربانی به خوبی نشان می داد او در معرض خشونت، اضطراب و استرس شدید است.»
مراقب حرفهایی که میزنی باش!
این کارشناس تلاش کرده در یک محیط آرام و بدون ترس و واهمه و حضور والدین با مهربانی از او کودک بپرسد که آیا پدر یا مادرش او را کتک میزند؟
«او قویا انکار کرد. اما حین سوال و جواب هایمان ناخن هایش را می جوید و با ادامه اصرار من، پسرک خودش را خیس کرد. وقتی کنجکاوی کردم متوجه شدم قبل از انتقالش به بهزیستی، والدینش گفتهاند مراقب حرفهایی که می زند باشد در غیر این صورت او را از خانواده و والدینش جدا میکنند و به خانواده دیگری میسپارند که لزوما به اندازه آنها مهربان نیست. به هر روی چنین تصوری برای یک کودک، حتی کودکی که در معرض آزار والدین باشد، ّبه شدت ویرانگر و کشنده است.»
کودک مراجعه کننده از منظر خانم نخعی یک قربانی «آزار عاطفی» بوده است: شاهد خاموش فحاشی طرفین ماجرا.
آنها آنقدر درگیر دعوا و مشاجره بودهاند که اساسا وقتی برای توجه و محبت به کودکشان نداشتهاند. کسی بچه را جدی نگرفته بود. به شکلی که وقتی من از نقاشی اش تعریف کردم خودش را دو دستی به پاهای من چسباند و مرا در آغوش گرفت. او به شدت مورد بیمهری، کم محبتی و آزار روانی بود.
داستان تلخ کودکآزاری و خشونت علیه کودکان به این آسانیها به صفحه آخر خود نمیرسد اما به نظر گروهی از روانپزشکان و مشاوران امور خانواده در پروندههایی که خشونتهای عاطفی و فیزیکی از سرناآگاهی والدین است، شرکت در کلاسهای توجیهی، آموزشی و جلسات مشاوره برای والدین خشونتگر باید اجباری شود.
بیشتر بخواینم:
بیش از ده هزارتماس مرتبط با کودکآزاری در سال گذشته