خشونت خانگی
قسمت دوم:
تکرار چرخه خشونت در نسلهای بعد
یک تحقیق میدانی در جامعه هدف مورد بررسی من مشخص کرده است مردانی که در دوران کودکی بازیهای خشن میکنند یا شاهد شوخیهای خشن و درگیری پدر و مادرشان هستند در بزرگسالی و روابط با همسرشان مبتلا به بدرفتاری میشوند. به همین دلیل است که من تأکید میکنم روی این بعد تربیتی کودکانتان بیش از همیشه دقت کنید.
همچنین فرهنگهای غلط حاکم برخانوادهها از جمله زنسالاری و مردسالاری در برخی خانوادهها، اعمال قدرت و زورگویی یکی از والدین نسبت به دیگری و رفتار همراه با توهین و تحقیر پدر و مادر با یکدیگر به شدت بر نهادینه شدن خشونت در وجود فرزند مؤثر است.
فرزندی که در کانون خانواده شاهد کتک خوردن مادر یا تحقیر شدن پدرش است به شدت مستعد بروز رفتارهای نابهنجار و خشونتآمیز در سنین و دورههای مختلف زندگی است و خود این فرد بعدها در جریان زندگی با همسرش، چرخه معیوب رفتارهای ناهنجار در خانواده را به حرکت در میآورد.
البته عکس این موضوع نیز صادق است، یعنی مشاهده رفتار محبت آمیز والدین نسبت به هم بر اساس همان قاعدهای که میگوییم کودکان آنچه میبینند را میآموزند، موجب نهادینه شدن رفتار ملاطفتآمیز در آنان میشود و هنگام بزرگسالی و تشکیل زندگی مشترک شاهد اثرات عینی مشاهدات دوران کودکی آنان در رفتار امروزشان هستیم.
بدرفتاری بلایی زیرپوستی در خانوادهها
دکتر جلیل صادقی، جامعهشناس
بدرفتاری اگرچه واژهای ناملموس به نظر میرسد اما در حقیقت جزو مهمترین آسیبهای اجتماعی شناخته شده است که از منظر جامعهشناسان و کارشناسان زندگی زوجین به عنوان یک عامل ویرانکننده به شمار میرود.
شاید برای شما هم به عنوان مخاطب بعضی از موارد غیرطبیعی و غیرواقعی بهنظر برسد اما آزار و اذیت شریک زندگی و بیتوجهی شوهر به زن و متقابلاً زن به شوهر موضوعی است که اگرچه در جامعه ما نمونههای عینی دارد اما هیچ مستند و ریشه دینی ندارد. بر عکس، در دین ما تأکید فراوان بر خوش رفتاری با همسر شده است و نه تنها بر اساس آیات قرآن بلکه در احادیث و روایات شاهد توصیههای فراوان بر نهایت خوش رفتاری و مهربانی با همسر هستیم.
حضرت محمد (ص) در خصوص اظهار محبت زن و مرد به یکدیگر میفرمایند:«هر چه ایمان انسان کاملتر باشد به همسرش بیشتر اظهار محبت مینماید.» یا در حدیث دیگری از حضرت رسول نقل است که فرمودهاند: «جبرئیل به قدری در مورد زنان به من سفارش کرد که گمان بردم که طلاق دادن آنان سزاوار نیست مگر اینکه عمل زشتی از ایشان آشکار گردد.» حضرت زهرا(س) نیز فرمودند :«بهترین شما کسی است که در برخورد با مردم نرمتر و مهربانتر باشد و ارزشمندترین مردم کسانی هستند که با همسرانشان مهربان و بخشندهاند.» پیامبر اکرم(ص) به عنوان الگوی کامل مسلمانان به قدری بر خوش رفتاری زوجین نسبت به هم و به ویژه رفتار خوب مرد نسبت به زن تأکید دارند که میفرمایند:«بهترین شما مردى است که با همسرش به خوبى رفتار کند و من از همه شما نسبت به همسرم خوشرفتارتر هستم.»
بد رفتاری فقط فیزیکی نیست
آنچه طرح آن در موضوع رفتار زوجین نسبت به هم ضروری و مهم است نوع رفتار با همسر است، چراکه خیلی از همسران نسبت به جنس رفتار خود وقوف ندارند و گاهی از بدرفتاری خود غافلند. از نظر من هرنوع خشونت فیزیکی، کلامی و عاطفی زن و مرد نسبت به هم ناهنجاری است. از نمونههای متداول این موضوع مثل ضرب و شتم که بارزترین نمونه نشان دادن خشونت فیزیکی از طرف همسر است تا رفتارهایی مثل کوبیدن مشت بر میز یا دیوار، پرتاب اشیا، فریاد زدن و دادوبیداد کردن، همچنین کاهش فاصله فیزیکی با طرف مقابل با حالت تهاجمی و عصبانیت حتی بدون تماس دست با بدن طرف مقابل، در دسته خشونتهای فیزیکی قرار میگیرد.
اگرچه در این موضوع نمونههای فیزیکی بیشمار و عینی است اما در همین مبحث ما نمونههای رفتاری غیرفیزیکی مانند رفتاری و کلامی هم داریم و حتی سکوت سرد مداوم در خانه نوعی خشونت پنهان و وحشتناک است.
بهانهجویی، تهدید و تحقیر کردن، مقایسه کردن، تمسخر، بدگویی و توهین به شخص یا خانواده وی و ابراز تنفر از بستگان شخص، از جمله رفتارهای خشونتآمیز کلامی محسوب میشود.
سردی رفتار با طرف مقابل، قهر کردن، کاهش ساعات در خانه ماندن و دیر برگشتن به منزل، غذا نخوردن در منزل و حضور نیافتن در میهمانیهای خانواده همسر نیز از رفتارهای خشونتآمیز عاطفی است.
بروز هر یک از این رفتارها در رابطه زناشویی زندگی هزاران زوج را در مراحل مختلف به بنبست میکشاند و آثار روحی و روانی مخربی را برای هر یک از طرفین و فرزندان آنها به جای میگذارد.
خشونت بدترین شکل بدرفتاری است
اگر بخواهیم مجموع رفتارهای بدزوجین نسبت به هم را اولویتبندی کنیم قطعاً خشونت به عنوان مهمترین عامل در بروز بدرفتاری زوجین نسبت به هم بیان میشود و این در حالی است که شناخت علل و عوامل مؤثر در نهادینه شدن خشونت از اهمیت ویژهای برخوردار است.
اینکه از زمان تولد، دوران کودکی، گذر نوجوانی و روزهای جوانی در روزهای رشد و شرایط خانوادگی و اجتماعی چه اتفاقی برای شخص میافتد که به مرحله بروز خشونت آن هم نسبت به شریک زندگیاش میرسد مسئله بسیار مهمی است. البته من معتقدم عوامل وراثتی و ژنتیکی هم در این موضوع تأثیرگذار است. علاوه بر وراثت که میتواند در خلق و خوی فرد تأثیرگذار باشد، برخی عوامل نیز خشونت را در سرشت انسان میکارد.
ریشههای خشونت رفتاری یک زوج نسبت به همسرش را حتی میتوان در عصبی بودن محیط زندگی جنین در رحم مادر و رشد وی در محیطی ناآرام پیش از تولد نیز بررسی کرد، چون این عوامل نیز میتوانند زمینهساز ایجاد ناآرامی و خشونت در وجود فرزند شوند که بعدها در زندگی این ناآرامی را در رفتارش بروز دهد.
همچنین مادران سیگاری بیشتر از دیگران، جنین خود را در معرض ترشحات عصبی رحم قرار میدهند و نوزادانی به دنیا میآورند که ذاتاً تحریکپذیر و ناآرام هستند. کودکانی که مشکل جسمی یا بیماریهای خاص دارند یا دچار بیش فعالی هستند نیز از جمله دیگر مواردی هستند که مستعد بروز خشونت در روابطشان با دیگران از جمله اعضای خانوادهاند و به مرور زمان و با افزایش سن، این خشونت را نسبت به دیگران نیز نشان میدهند.
منبع: سایت جوان آنلاین
فائزه مقدم