مبارزه با کودک آزاری

Photo: monkeybusinessimages/Bigstock.com

محمد اولیایی‌فرد، وکیل دادگستری

جنون ﭘﺲ ﺍﺯ ﺯﺍﻳﻤﺎﻥ چیست و آیا چنین موضوعی در قوانین کیفری ایران مورد پیش‌بینی قرار گرفته است؟ آیا اساسا ﻣﻘﺮﺭﺍﺕ ﺧﺎﺻی ﺑﺮﺍی ﻗﺘﻞ نوزاد ﺗﻮﺳــﻂ ﻣﺎﺩﺭ به‌واسطه جنون ﭘﺲ ﺍﺯ ﺯﺍﻳﻤﺎﻥ در قوانین کیفری ایران ﺑﻪ ﭼﺸــﻢ میﺧﻮﺭﺩ؟ آیا جنایت مادر به‌واسطه جنون بعد از زایمان بر نوزاد خویش از معاذیر قانونی محسوب می‌گردد؟

بررسی یک پرونده

 رضا مرد جوانی که به تازگی پدر شده بود می‌گفت: از نوجوانی عاشق پریسا دختر همسایه‌مان بودم تا این‌که دیپلم گرفتم و به خواستگاری او رفتم اما چون سربازی نرفته بودم و شغل مناسبی هم نداشتم، خانواده پریسا جواب رد دادند اما چون می‌دانستند که پریسا هم من را دوست دارد، قول دادند تا سربازی من تمام شود و شغل مناسبی پیدا کنم پریسا را شوهر نمی‌دهند.

همین‌طور هم شد، به محض اتمام دوره سربازی و استخدام من در اداره برق، ازدواج من و پریسا سرگرفت و زندگی مشترک را آغاز کردیم و چون هر دوی ما علاقه شدیدی به بچه داشتیم تصمیم گرفتیم که خیلی زود بچه‌دار شویم اما امید ما به بچه‌دار شدن خیلی زود کم‌رنگ شد چون بعد از دو سال فهمیدیم که پریسا بچه‌دار نمی‌شود با این حال ناامید هم نشدیم زیرا پزشک معالج گفته بود که با ادامه درمان امکان باردار شدن پریسا وجود دارد.

به همین جهت روند درمان پریسا را ادامه ‌دادیم. اما با مرور زمان و عدم نتیجه در درمان پریسا و از طرفی نگاه‌های سنگین خانواده من و گوشه و کنایه‌های آن‌ها به پریسا و حتی پیشنهاد طلاق او موجب گردید که پریسا بعد از مدتی دچار افسردگی شدید شود. اما من که عاشق پریسا بودم در این روزهای سخت او را تنها نگذاشتم و تمام سعی خودم را کردم تا او را درمان کنم.

تا این‌که بعد از ده سال پریسا باردار شد. اتفاقی که روزهای سیاه زندگی ما را به رنگ خوشی و خوشبختی در آورد، دوران بارداری پریسا با ذوق و شوق ما به سرعت سپری می‌‌شد هر چند که در این دوران پریسا گاهی دچار افسردگی می‌شد اما از نظر پزشک معالج موضوع مهمی نبود تا این‌که با اتمام دوره بارداری پریسا، پسرمان صحیح و سالم بدنیا آمد و ما سرشار از خوشحالی و خوشبختی شدیم.
اما این خوشحالی و خوشبختی دوام چندی نیافت، هفته گذشته هنگامی که سرکار بودم پریسا به من زنگ زد و در حالی که صدایش می‌لرزید گفت: رضا، پسرمان را کشتم و تلفن را قطع کرد. تصور کردم پریسا دوباره دچار افسردگی شده و حال خوشی ندارد برای همین با سرعت خودم را به منزل رساندم، اما حضور نیروهای پلیس در منزل حکایت از واقعه‌ای تلخ داشت.

پریسا نوزاد یک ماهه را کشته بود و بلافاصله به پلیس هم اطلاع داد بود. او به پلیس گفته بود هنگامی که داشتم نوزادم را شیر می‌دادم به چشمان او خیره شدم و به یاد ده سال سختی‌هایی که برای بچه‌دار شدن کشیدم، افتادم. در این لحظه آرام گلوی فرزندم را فشردم که دیدم صورت او کبود شده و دیگر نفس نمی‌کشد. اکنون پریسا در زندان در انتظار محاکمه است، هم نگران او هستم و هم غم از دست دادن فرزندم را دارم. با روان‌پزشک معالج پریسا صحبت کردم. او گفت که جنایت پریسا بر اثر عارضه‌ای به‌نام جنون بعد از زایمان است، من نمی‌دانم آیا جنون بعد از زایمان در قوانین ایران پیش‌بینی شده است؟ و اساسا مجازات پریسا به‌عنوان مادری که نوزاد خود را کشته است چیست؟

جنون بعد از زایمان

جنون بعد از زایمان که در علم پزشکی اصطلاحا ﺳــﺎﻳﻜﻮﺯ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺯﺍﻳﻤﺎﻥ نامیده می‌شود عارضه‌ای ﺍﺳــﺖ ﻛﻪ پس از زایمان سیستم عصبی مادران را تحت تاثیر قرار داده و موجب بروز اختلالات روانی می‌گردد به حدی که ﺩﺭ ﻣﻮﺍﺭﺩ ﺷﺪﻳﺪ ﺍﺣﺘﻤﺎﻝ ﺧﻮﺩﻛﺸی ﻳﺎ ﻓﺮﺯﻧﺪﻛﺸــی ﺭﺍ ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﻣﻲ ﺩﻫﺪ. به همین جهت در ﺣﻘﻮﻕ ﻛﻴﻔﺮی ﺑﻴﺸ‌ﺘﺮ ﻛﺸﻮﺭﻫﺎ ﻋﺬﺭ ﻗﺎﻧﻮﻧی ﺩﺭ ﺧﺼﻮﺹ ﺟﺮﻡ ﻓﺮﺯﻧﺪﻛﺸی ﺑه‌ﻮﺍﺳﻄﻪ ﺍﺧﺘﻼﻻﺕ ﺭﻭﺍﻧی ﻣﺎﺩﺭ ﺑﺮ ﺍﺛﺮ ﺯﺍﻳﻤﺎﻥ ﺩﺭ ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. بدین شکل که ﺩﺭ ﻗﻮﺍﻧﻴﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ ﺧﺎﺭجی ﻣﻌﻤﻮﻻ قتل فرزند توسط ﻣﺎﺩﺭ ﺩﺭ ﺣﺎﻟﺖ ﻋﺎﺩی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﻳﺮ ﻗﺘﻠ‌ﻬﺎ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺍﺯ ﻫﻤﺎﻥ ﻣﺠﺎﺯﺍﺕ ﺑﺮﺧﻮﺭﺩﺍﺭ ﺍﺳــﺖ ﺍﻣﺎ ﻫــﺮ ﮔﺎﻩ ﻣﺎﺩﺭ ﺩﺭ ﺷــﺮﺍﻳﻂ ﺧﺎﺻی ﻣﺮﺗﻜﺐ ﻗﺘﻞ ﻓﺮﺯﻧﺪ ﺷــﻮﺩ ﺍﺯ ﺗﺨﻔﻴﻒ ﻣﺠﺎﺯﺍﺕ ﺑﻬﺮﻩ‌ﻣﻨﺪ می‌ﺷــﻮﺩ. ﻳﻜی ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﺷﺮﺍﻳﻂ ﺯﻣﺎﻧی ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺎﺩﺭ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺯﺍﻳﻤﺎﻥ ﻭ ﺍﺧﺘﻼﻻﺕ ﻧﺎﺷی ﺍﺯ ﺁﻥ، ﺍﺯ ﻭﺿﻌﻴﺖ ﺭﻭحی ﻣﻨﺎﺳبی ﺑﺮﺧﻮﺭﺩﺍﺭ نیست ﻭ ﺍﺭﺍﺩﻩ ﻛﺎﻣلی ﻧﺪارد.

به‌طور مثال در ﻗﺎﻧﻮﻥ ﺟﺰﺍی ﺳــﻮﻳﻴﺲ ﻣﺠﺎﺯﺍﺕ ﻣﺎﺩﺭی ﻛﻪ ﻃﻔﻞ ﻧﻮﺯﺍﺩ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺍﺛﻨﺎی ﺯﺍﻳﻤﺎﻥ ﻳﺎ ﺩﺭ ﺣﺎﻟی ﻛﻪ ﻫﻨﻮﺯ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺯﺍﻳﻤﺎﻥ ﺍﺳﺖ ﻋﻤﺪﺍ ﺑﻜﺸﺪ ﺷﺶ ﻣﺎﻩ ﺣﺒﺲ ﺗﺄﺩﻳﺒی ﻳﺎ ﺣﺒﺲ ﺟﻨﺎیی ﺗﺎ ﺳﻪ ﺳﺎﻝ ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﺳﺖ یا در ﻗﺎﻧﻮﻥ ﻧﻮﺯﺍﺩﻛﺸــی ﺍﻧﮕﻠﻴﺲ ﻣﺼﻮﺏ ۱۹۳۸ ﻣﻘﺮﺭ گردیده است: «ﻫﺮ ﮔﺎﻩ ﺯنی ﺑﻪ ﻭﺳﻴﻠﻪ ﻓﻌﻞ ﻳﺎ ﺗﺮﻙ ﻓﻌﻞ ﺍﺭﺍﺩی ﺧﻮﺩ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﺮگ ﻳک ﻛﻮﺩک ﻛﻤﺘﺮ ﺍﺯ ﺩﻭﺍﺯﺩﻩ ﻣﺎﻩ ﺷــﻮﺩ ﺩﺭ ﺣﺎلی ﻛﻪ ﺩﺭ ﺯﻣﺎﻥ ﻓﻌﻞ ﻳﺎ ﺗﺮک ﻓﻌــﻞ، ﺗﻌﺎﺩﻝ ﺩﻣﺎغی (عقلی) ﺍﻭ به ﺪﻟﻴﻞ ﺍﻳﻦ ﻛﻪ به ﻄــﻮﺭ ﻛﺎﻣﻞ ﺍﺯ پیآﻣﺪ ﺯﺍﻳﻤﺎﻥ ﺭﻫﺎ ﻧﺸــﺪﻩ ﻭ ﻳﺎ ﺑﻪ ﺩﻟﻴﻞ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺟﺎ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺷــﻴﺮ ﺩﺭ ﭘﺴﺘﺎﻥ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺗﻮﻟﺪ ﺑﭽﻪ ﻣﺨﺘﻞ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺻﻮﺭﺕ ﻋلی‌ﺭﻏﻢ ﺍﻳﻨ‌ﻜﻪ ﺟﺮﻡ ﺍﺭﺗﻜﺎبی می‌ﺗﻮﺍﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﻗﺘﻞ ﻋﻤﺪ ﺗﻠقی ﺷﻮﺩ ﻟﻴﻜﻦ ﺍﻭ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻘﺼﺮ ﺑﻪ ﺍﺭﺗﻜﺎﺏ ﺟﺮﻡ ﻧﻮﺯﺍﺩﻛشی ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺷﺪ» ﺩﺭ ﺟﺮﻡ ﻧﻮﺯﺍﺩﻛشی، ﺩﺍﺩﮔﺎﻩ‌های ﺍﻧﮕﻠﺴﺘﺎﻥ ﺍﺧﺘﻴﺎﺭ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﺠﺎﺯﺍﺕ ﻗﺘﻞ ﻏﻴﺮ ﻋﻤﺪ ﺭﺍ ﺍﻋﻤﺎﻝ ﻛﻨﻨد.

بنابراین از ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺮﺭﺍﺕ ﺣﻘﻮقی ﻛﺸــﻮﺭﻫﺎی ﺧﺎﺭجی ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ جنون (ﺳــﺎﻳﻜﻮﺯ) ﭘــﺲ ﺍﺯ ﺯﺍﻳﻤﺎﻥ چنین بر می‌‌آید که ﺑــﻪ‌ﻃﻮﺭ ﻛلی در دو حالت ﻗﺘﻞ ﻓﺮﺯﻧﺪ ﺗﻮﺳــﻂ ﻣﺎﺩﺭ ﻣﻌﻤــﻮﻻ از ﺗﺨﻔﻴﻒ ﻣﺠﺎﺯﺍﺕ ﺑﺮﺧﻮﺭﺩﺍﺭ ﺍﺳــﺖ. ﻳﻜـی ﺯﻣﺎنی ﻛﻪ ﻣﺎﺩﺭ ﻓﺮﺯﻧﺪ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺭﺍﻩ ﺯﻧﺎ ﺑﻪ ﺩﺳــﺖ ﺁﻭﺭﺩﻩ ﻭ ﺑﺮﺍﻱ ﺳــﺮﭘﻮﺵ ﻧﻬﺎﺩﻥ ﺑﻪ ﻋﻤﻞ ﺧﻮﺩ ﻣﺮﺗﻜﺐ ﻗﺘﻞ ﻭی می‌ﺷــﻮﺩ ﻭ ﺩﻳﮕﺮی ﺯﻣﺎنی ﻛﻪ ﻣﺎﺩﺭ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺯﺍﻳﻤﺎﻥ ﻭ ﺗﻐﻴﻴﺮﺍﺕ ﺟﺴــمی ﻭ روان‌شناسی ﻧﺎﺷــی ﺍﺯ ﺁﻥ، ﺣﺎﻟﺖ ﺭﻭﺍنی ﻣﻨﺎﺳبی ﻧﺪﺍﺷــﺘﻪ ﺑﺎﺷــﺪ. ﻋﻠﺖ ﺗﺨﻔﻴﻒ ﺩﺭ ﺣﺎﻟﺖ ﺍﺧﻴﺮ ﺁﻥ ﺍﺳــﺖ ﻛﻪ ﺯﻥ ﺍﺯ ﺣﺎﻟﺖ ﺭﻭﺍنی ﻛﺎﻣلی ﺑﺮﺧﻮﺭﺩﺍﺭ ﻧﻴﺴــﺖ ﻭ ﺯﺍﻳﻤﺎﻥ ﺯﻥ ﺍﻣــﺎﺭﻩای ﺑﺮ ﺍﻳﻦ ﻭﺿﻌﻴﺖ است. در هر حال ﺩﺭ ﻣــﻮﺭﺩی ﻛﻪ ﻣــﺎﺩﺭ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺯﺍﻳﻤﺎﻥ ﻭ ﺍﺧﺘﻼﻻﺕ ﺷﺪﻳﺪ ﺭﻭﺍنی ﭘﺲ ﺍﺯ ﺁﻥ، ﻣﺮﺗﻜﺐ ﻗﺘﻞ ﻓﺮﺯﻧﺪ می‌ﺷﻮﺩ ﺑﺎﻳﺪ ﺣﺎﻟﺖ ﻧﺎﻣﺘﻌﺎﺩﻝ ﺭﻭﺣـی ﻣــﺎﺩﺭ ﺑﺮﺍی ﺩﺍﺩﮔﺎﻩ ﺍﺣﺮﺍﺯ ﺷــﻮﺩ. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺯﻣﻴﻨﻪ ﺑﺮﺧــی ﺍﺯ ﻗﻮﺍﻧﻴﻦ ﺧﺎﺭجی ﺯﻣﺎﻥ ﻣﺸــﺨصی ﺭﺍ ﭘﻴﺶ‌بینی ﻛﺮﺩﻩ‌ﺍﻧــﺪ ﻛﻪ ﻗﺘﻞ ﺩﺭ ﻫﻤﺎﻥ ﺯﻣﺎﻥ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺨﻔﻴﻒ ﺍﺳــﺖ ﻭ ﺑﺮخی ﺍﺯ ﻗﻮﺍﻧﻴﻦ ﻧﻴﺰ ﺯﻣﺎﻥ ﺧﺎﺻﻲ ﺭﺍ ﭘﻴش‌بینی ﻧﻜﺮﺩﻩﺍﻧﺪ.

 جنون ﭘﺲ ﺍﺯ ﺯﺍﻳﻤﺎﻥ ﺩﺭ ﻗﻮﺍﻧﻴﻦ ﺍﻳﺮﺍﻥ

در قوانین ایران ﺗﺤﻘﻴﻖ ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺷــﺨﺼﻴﺖ ﻣﺘﻬﻤﻴنی ﻛﻪ ﻣﺮﺗﻜﺐ ﺟﺮﻡ ﺟﻨﺎیی ﺷــﺪﻩ‌ﺍﻧﺪ مورد ﺍﺷﺎﺭﻩ قرار گرفته است ﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪ ﺩﺭ ﺗﺒﺼﺮﻩ ﺫﻳﻞ ﻣﺎﺩﻩ ۴ ﻗﺎﻧﻮﻥ ﺍﻗﺪﺍﻣﺎﺕ ﺗﺄﻣﻴنی ﻣﺼﻮﺏ ۱۳۳۹ ﺗﺼﺮﻳﺢ ﺷــﺪﻩ بود ﻛﻪ ﺩﺭﺑﺎﺭﻩ ﺗﺸــﺨﻴﺺ ﻋﺪﻡ ﻣسئوﻟﻴﺖ ﻣﺠﺮﻣﻴﻦ ﻭ ﺍﻳﻨ‌ﻜﻪ ﺁﻳﺎ ﻣﻄﻠﻘﺎ یا ﺑﻄﻮﺭ ﻧﺴبی ﻓﺎﻗﺪ ﻗﻮﻩ ﺗﻤﻴﺰ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺩﺍﺩﮔﺎﻩ ﻧﻈﺮ ﭘﺰﺷﻚ ﻣﺘﺨﺼﺺ ﺍﻣﺮﺍﺽ ﺭﻭحی (ﻣﻨﻈﻮﺭ ﺭﻭﺍﻧﭙﺰﺷــﻜﺎﻥ) ﺭﺍ ﺟﻠﺐ می‌کند ﻭ ﺩﺭ ﻫﺮ ﺣﺎﻝ ﺗﺼﻤﻴــﻢ ﻧﻬﺎیی ﺑﺎ ﺩﺍﺩﮔﺎﻩ ﺍﺳــﺖ. ﺍﺯ ﻃﺮفی ﺗﺸــﺨﻴﺺ ﺧﺎﺗﻤﻪ ﺟﻨﻮﻥ ﺑﺎ ﻃﺒﻴﺐ ﻭلی ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻣﺒنی ﺑﺮ ﺧﺎﺗﻤﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﺧﻄﺮﻧﺎﻙ ﺑﺎ ﺩﺍﺩﮔﺎﻩ ﺍﺳﺖ.

طبق ماده ۲۰۳ آئین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ نیز در جرائمی که مجازات قانونی آن‌ها سلب حیات، قطع عضو، حبس ابد و یا تعزیر درجه چهار و بالا‌تر است و همچنین در جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی که میزان دیه آن‌ها ثلث دیه کامل مجنیٌ‌علیه یا بیش از آن است، بازپرس مکلف است در حین انجام تحقیقات، دستور تشکیل پرونده شخصیت متهم را به واحد مددکاری اجتماعی صادر نماید. این پرونده که به صورت مجزا از پرونده عمل مجرمانه تشکیل می‌گردد، حاوی گزارش مددکار اجتماعی در خصوص وضع مادی، خانوادگی و اجتماعی متهم و نیز گزارش پزشکی و روان‌پزشکی خواهد بود با این حال ﺩﺭ ﺣﻘــﻮﻕ ﻛﻴﻔﺮی ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻗﺎضی ﻣﻘﻴﺪ ﺑﻪ ﭘﻴﺮﻭی ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﻛﺎﺭﺷﻨﺎسی ﺭﻭﺍن‌پزشک ﻗﺎﻧﻮنی ﺩﺭ ﺧﺼﻮﺹ ﺟﻨﻮﻥ ﻳﺎ ﻋﺪﻡ ﺟﻨﻮﻥ ﺷﺨﺺ ﻣﺘﻬﻢ ﻧﻴﺴﺖ ﻭ می‌ﺗﻮﺍﻧﺪ ﻣﺒﻨﺎی ﺭﺃی ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﺮ ﺍﺳــﺎﺱ ﻛﻴﻔﻴﺎﺕ ﺩﻳﮕﺮی ﻏﻴﺮ ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﺭﻭﺍن‌پزشک ﻗﺎﻧﻮنی ﻗﺮﺍﺭ ﺩﻫﺪ.

در قانون مجازات عمومی قبل از انقلاب ﻭ ﻗﺎﻧﻮﻥ ﻣﺠﺎﺯﺍﺕ ﺍﺳــﻼمی فعلی ﺍﻳﺮﺍﻥ اما ﻣﻘﺮﺭﺍﺕ ﺧﺎصی ﺑﺮﺍی ﻗﺘﻞ ﻓﺮﺯﻧﺪ ﺗﻮﺳــﻂ ﻣﺎﺩﺭ ﻧﺎﺷـی ﺍﺯ جنون ﭘﺲ ﺍﺯ ﺯﺍﻳﻤﺎﻥ ﺑﻪ ﭼﺸــﻢ ﻧمی‌ﺧﻮﺭﺩ ﺑﻨﺎﺑﺮﺍﻳــﻦ ﻣﺠﺎﺯﺍﺕ ﺍﻳﻦ ﻗﺘﻞ ﻧﻴﺰ ﻫﻤﭽــﻮﻥ ﺑﻘﻴﻪ ﻗﺘﻞ‌ﻫﺎ ﻗﺼﺎﺹ است ﻛﻪ ﺑﺮﺍی ﺁﻥ ﻫﻢ ﺗﺨﻔﻴفی ﻣﺘﺼﻮﺭ ﻧﻴﺴﺖ. زیرا طبق ماده ۳۰۱ قانون مجازات اسلامی قصاص در صورتی ثابت می‌شود که مرتکب، پدر یا از اجداد پدری مجنیٌ‌علیه نباشد.

بنابراین به نظر می‌رسد ﻗﺎﻧﻮن‌گذار ﻣﺴﺄﻟﻪ ﻗﺘﻞ ﻓﺮﺯﻧﺪ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺎﺩﺭ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻗﻮﺍﻋﺪ ﻋﻤﻮمی ﻭﺍﮔﺬﺍﺭ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺳــﺖ ﻭ آن‌ﭽﻪ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻗﻮﺍﻧﻴﻦ ﺧﺎﺭجی ﺑــﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﺗﺨﻔﻴﻒ ﻣﺠﺎﺯﺍﺕ ﻗﺘﻞ ﭘﻴﺶ‌بینی ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﺩﺭ ﺣﻘﻮﻕ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻫﻢ ﺑﺮ ﺍﺳﺎﺱ ﻗﻮﺍﻋﺪ ﻋﻤﻮمی ﺣﺎﻛﻢ ﺑﺮ ﺟﺮﺍﻳﻢ ﺗﺄﻣﻴﻦ می‌ﺷــﻮﺩ. آن‌چنان‌که در ماده ۱۴۰ قانون مجازات اسلامی آمده مسئولیت کیفری در حدود، قصاص و تعزیرات تنها زمانی محقق است که فرد حین ارتکاب جرم، عاقل، بالغ و مختار باشد. ماده ۱۴۹همین قانون نیز مقرر می‌دارد هرگاه مرتکب در زمان ارتکاب جرم دچار اختلال روانی بوده به نحوی که فاقد اراده یا قوه تمییز باشد مجنون محسوب می‌شود و مسئولیت کیفری ندارد. در بند ب ماده ۲۹۲ نیز بیان گردیده جنایت که به وسیله صغیر و مجنون ارتکاب یابد خطای محض محسوب می‌شود که مطابق ماده ۴۶۳ در جنایت خطای محض پرداخت دیه برعهده عاقله است.

با این همه ﻋﻤﻮﻣﻴﺖ ﺩﺍﺷــﺘﻦ موارد قانونی جنون ﻭ ﻋﺪﻡ ﺍﺷﺎﺭﻩ ﺑﻪ ﻣﻼکﻫﺎ ﻭ ﻣﺼﺎﺩﻳﻖ آن در قانون ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻳکی ﺍﺯ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﺭﺍﻓﻊ ﻣسئوﻟﻴﺖ ﻛﻴﻔﺮی، ﻛﺎﺭﺑﺮﺩ ﻭﺍژﻩ ﺟﻨﻮﻥ را ﺑﺎ ﺍﺷﻜﺎﻻﺕ ﻋﻤﺪﻩ ﻭ ﺑﺤﺚ‌ﺑﺮﺍﻧﮕﻴﺰی ﻫﻤﺮﺍﻩ کرده ﺍﺳﺖ. به‌طوری‌که احکام و رویه‌های مختلف و بعضا متناقض در دادگاه‌ها در خصوص این مقوله به چشم می‌خورد خصوصا این‌که ﺩﺭ ﺣﻘــﻮﻕ ﻛﻴﻔﺮی ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻗﺎضی ﻣﻘﻴﺪ ﺑﻪ ﭘﻴﺮﻭی ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﺭﻭﺍﻧﭙﺰشک ﻗﺎﻧﻮنی ﺩﺭ ﺧﺼﻮﺹ ﺟﻨﻮﻥ ﻳﺎ ﻋﺪﻡ ﺟﻨﻮﻥ ﺷﺨﺺ ﻣﺘﻬﻢ ﻧﻴﺴﺖ ﻭ می‌ﺗﻮﺍﻧﺪ ﻣﺒﻨﺎی ﺭﺃی ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﺮ ﺍﺳــﺎﺱ ﻛﻴﻔﻴﺎﺕ ﺩﻳﮕﺮی ﻗﺮﺍﺭ ﺩﻫﺪ. که این موضوع خود از عوامل تعدد و تناقض احکام و رویه قضایی در مواجهه با بحث جنون است به‌طوری‌که ابهام قانونی در موضوع جنون ‌گاه موجب زیان بیمارانی می‌شود که به این عارضه مبتلاء می‌گردند از جمله در مورد مادران مبتلا به جنون بعد از زایمان، از آن جهت که جنون ﭘﺲ ﺍﺯ ﺯﺍﻳﻤﺎﻥ زودﮔﺬﺭ بوده و ﺑﻴشﺘﺮ ﺯﻧﺎﻥ ﺩﺭ ﺯﻣﺎﻥ ﻣﺤﺎﻛﻤﻪ ﺑﺎ ﻧﺸﺎﻧﻪ‌های ﺍﻳﻦ ﺑﻴﻤﺎﺭی ﻣﻮﺍﺟﻪ ﻧمی‌ﺷﻮﻧﺪ. و این خود ﺑﺎﻋﺚ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﺷک ﻭ ﺗﺮﺩﻳﺪ ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺑﻴﮕﻨﺎهی ﻣﺘﻬﻢ ﺑﻪ ﻧﻮﺯﺍﺩﻛشی نزد محکمه می‌شود.

 البته باید توجه داشت که جنون بعد از ﺯﺍﻳﻤﺎﻥ ﻣﺸــﻤﻮﻝ ﻣﺎﺩﻩ ۱۵۱ ﻗﺎﻧﻮﻥ ﻣﺠﺎﺯﺍﺕ ﺍﺳــﻼمی نیز نمی‌گردد زیرا این ماده که مقرر می‌دارد: «هرگاه کسی بر اثر اکراه غیرقابل تحمل مرتکب رفتاری شود که طبق قانون جرم محسوب می‌شود مجازات نمی‌گردد.» تنها ﻧﺎﻇﺮ به مواردی ﺍﺳــﺖ ﻛﻪ ﺷﺨﺼﻲ، فرد ﺩﻳﮕﺮی ﺭﺍ ﻣﺠﺒــﻮﺭ ﺑﻪ ﺍﺭﺗﻜﺎﺏ ﺟﺮﻡ ﻛﻨﺪ ﻧﻪ ﺍﻳنﻜﻪ ﺷــﺨصی ﺧــﻮﺩﺵ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺣﺎﻟﺖ ﺧﺎصی، ﺗﻌﺎﺩﻝ ﺭﻭﺍنی ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺩﺳﺖ ﺑﺪﻫﺪ و مرتکب جرمی گردد. مانند جنایتی که مادر به‌واسطه جنون بعد از زایمان شخصا بر نوزاد خود اعمال می‌کند و به همین جهت ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺍﺷﺨﺎﺹ ﺩﻳﮕﺮ ﻣﺴئوﻟﻴﺖ ﻛﻴﻔﺮﻱ ﺩﺍﺭﺩ ﺯﻳﺮﺍ ﻋﺬﺭ ﻗﺎﻧﻮنی ﺟﻬتی ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﺧﺎﺹ ﻣﻮﺭﺩ ﺍﺷﺎﺭﻩ ﻗﺮﺍﺭ ﮔﻴﺮد در حالی که جنایت مادر به‌واسطه جنون بعد از زایمان به‌طور خاص درﻗﻮﺍﻧﻴﻦ ﻛﻴﻔری ﺍﻳﺮﺍﻥ مورد پیش‌بینی قانونی قرارنگرفته و به همین دلیل از معاذیر قانونی نیز محسوب نمی‌گردد.

منابع:
۱- قانون مجازات اسلامی
۲- قانون ائین دادرسی کیفری
۳- کیانی. مهرداد: سایکوز پس از زایمان و موارد نوزاد کشی
۴- فدائی. حسین: سایکوز پس از زایمان و موارد نوزاد کشی